نام سفالگری کلپورگان با اسم زنان آمیخته بود. این سفالگری که از کهن ترین خوداشتغالی های زنان در شرق کشور ست در زنان روستا سینه به سینه میچرخد. آب و هوای خشک و کم آبی امکان کشاورزی و دامپروری را در این منطقه به حداقل رسانده. از طرفی کج راه بودن مسیر سراوان و توابعش که در مسیر جاده اصلی نیست شدیدا این مناطق را در حاشیه قرار داده است. طوریکه فقط افرادی به این منطقه سفر کنند که نام کلپورگان و سفالش را شنیده باشند. این شرایط و نزدیکی به مرز سراوان باعث ترویج قاچاق سوخت برای تامین امرار و معاش در این مناطق مرزی شده است. از افرادی که با موتور و خورجین 20 لیتری های بنزین را جابجا میکنند تا ماشین های باری که در حجم خیلی بیشتری این کار را انجام می دادند.

اما زنان در کلپورگان مردانه ایستادند تا از آنچه خاک کویر میبخشد نان به سفره های ساده شان بیاورند و بتوانند با هنر اصیل اجدادشان نیاز به قاچاق سوخت را به حداقل برسانند. حمل خاک از فاصله 3 کیلومتری به روستا، الک کردن و گل شدن و ورز دادن گل که زور مردانه میخواهد توسط مردان روستا انجام میشود. انباشته ای از گلهای آماده مقابل دستان پیر زنان، زنان و حتی کودکان قرار میگیرد و حالا نوبت غیرت 7000 ساله این زنان بلوچ است.

هر زن در کلپورگان بطور متوسط ماهانه قدرت تولید 30 تا 40 ظرف بسته به توان و تجربه اش دارد و پایان ماه انتظار روشن شدن کوره های مشترک را میکشد.

ظروف سفالی بعد از پخت نیاز به جای مناسبی برای عرضه داشت. این مکان که امروز موزه زنده سفال نامیده میشود قبل از انقلاب به دستور فرح پهلوی احداث میشود که هنوز به قوت خود باقیست. با پیگیری های بعدی به هر خانواده در این مکان فضایی اختصاص یافت تا بتوانند دست ساخته های سفالی شان را به مهمانان احتمالی روستا ارائه کنند.

اکثریت حجم فروش سفال زنان در نمایشگاه ها صنایع دستی که خوشبختانه هر ساله در حال برگزاری است انجام میشود اما این فروش محدود به مکان و زمان خاصی است و برای بهبود اوضاع روستا باید فکری بزرگتر اندشید.

کلپورگان کجاست؟

کلپورگان اولین روستای آسیا و خاور میانه که به واسطه هنر 7000 ساله شان ثبت جهانی شد. برای رسیدن به کلپورگان باید وارد جاده ترانزیتی شرق کشور شوید. جاده ای که از مشهد شروع میشود و به چابهار ختم میشود. مسیر این جاده در شهر خاش از راستای شمال جنوب بصورت کامل به سمت شرق و مرز پاکستان عوض میشود. جاده ای با فضای متفاوت که در اکثر نقاطش گشتهای نیروهای امنیتی و بسیج به چشم میخورد تا خیالتان از بابت سفر آسوده باشد. این مسیر(که جزئیات سفرش را میتوانید در سفرنامه سراوان در بخش گردشگری و سفرنامه ها بطور کامل بخوانید) بعد از رسیدن به سراوان از میدان خروجی شهر به سمت کلپورگان ادامه می یابد.

فاصله 25 کیلومتری سراوان تا کلپورگان علی رغم انتطار نخلستانهای متوالی و بزرگی داشت این منطقه یکی از بزرگترین تولید کننده های خرمای کشور است در حالیکه نامش هم شنیده نشده است.

وارد روستای کلپورگان که شوید محلی ها شما را به سمت موزه زنده سفال که مقصد همه گردشگران منطقه است هدایت میکنند. موزه ای که در ایام توریست پذیر سال مثل عید نوروز با ساز و آواز بلوچی در محوطه حال و هوای بی نظیری دارد. استقبال بسیار گرمی که حس بسیار خوبی میدهد.

کلپورگان روستای با حدود 1000 نفر.جمعیت که زنانش با حرفه سفالگری پرچم دار کهن ترین خوداشتغالی زنان در شرق کشور هستند. در سال 97 بانوی کارآفرین نمونه کشوری به نام پروانه دهواری از زنان همین روستا انتخاب شد. مادر جوانی که علی رغم تعصبات قومی قبیله ایش کمر همت بست، بقول خودش تابو شکست جلوی دوربین ها آمد در نمایشگاه ها شرکت کرد تا هنر زنان طایفه اش را به دنیا بشناساند.

قدیمی ترین تکنیک ساخت ظروف سفالی در کلپورگان

همانطور که قبلا گفتیم خاک این سفال از حومه روستا و توسط ماشین های باری به روستا آورده میشود توسط مردان الک شده، تبدیل به گل میشود و در فضای بسته نگهداری میشود. زنان هر روز با طلوع خورشید روی حصیری در گوشه ای ازحیاط خانه مشغول شکل دادن گلها میشوند. وجه تمایز سفال کلپورگان با ظروف سفالی لالجین همدان که شهر جهانی سفال است علاوه بر خواص بی نظیر خاکش که در ادامه خواهید دید، در سبک و سیاق کاملا دستی آنهاست. در ساخت سفال کلپورگان هیچ چرخی استفاده نمیشود. نمی دانم این ظروف را از نزدیک لمس کرده اید یا نه، اما برای من که یک روز کامل مراحل ساخت یک پارچ را دیدم صرف ساعتها زمان و سبک ساخت کاملا دستی اش شگفت اور بود. به تکنیک ساختی که در حال حاضر در روستا جریان داشت پینچ میگفتند. در این روش توده گل روی بونو قرار داده میشود و با ایجاد یک گودی در آن و چرخش آرام بونو دیواره ظرف نازک میشود. سپس با یک تکه چوب که به آن "گل موش" میگویند شکل مورد نظر به ظرف داده میشود.